Wojny XVII wieku. Konflikty ze Szwecją *1605 rok- klęska Szwedów w bitwie pod Kircholmem; umocnienie dostępu Polski do Bałtyku. *1627 rok- sukces w bitwie morskiej pod Oliwą- wzrost znaczenia Rzeczypospolitej na Bałtyku. Kryzys Rzeczypospolitej - Koło fortuny. Kontakt. Plany cenowe. Utwórz konto. Język. Wojna z jakimi państwami doprowadziła do kryzysu w ojczyźnie w XVII wieku?, Jakie ziemie utraciła Rzeczpospolita w wyniku wojen toczonych w XVII wieku?, Wymień 5 skutków ,jakie przyniosły wojny toczone przez Rzeczpospolitą w XVII wieku?, Co to było Krótka charakterystyka walk z państwami sąsiednimi. Wojna z Moskwą (1609-18) przyniosła w 1610 roku zwycięstwo pod Kłuszynem. W roku 1611 wojska polskie zdobyły Smoleński i przejściowo (1610-12) Kreml, który został obsadzony polską załogą. Zdobycze terytorialne Polski zostały potwierdzone podczas pokoju w Polanowie w 1634 roku. Narodziny absolutyzmu.Wojny Rzeczpospolitej XVI i XVII wieku; Wojny Rzeczpospolitej XVI i XVII wieku, test z historii Test z zakresu wojen polsko-kozackiej, polsko-rosyjskiej, polsko-szwedzkiej i polsko-tureckiej.Sprawdzian 1. Monarchia absolutna we Francji Krol monarc Zagadnienia absolutna, Wersal, 1. Wojny z Turcja w XVII w. Rzeczypospolita w XVII wieku. 39. Udostępnij. Zapisz. Zarejestruj się, aby zobaczyć zawartość. To nic nie kosztuje! Dostęp do wszystkich materiałów. Znajdź odpowiedź na Twoje pytanie o wojny rzeczypospolitej w XVII wieku Uzupełnij tabelę. wojny Rzeczypospolitej w XVII wieku. geneza i przyczyny konfliktów; P… Alhambra0 Alhambra0 Gospodarka, nauka i kultura w I połowie XVII wieku. poleca 83% 1952 głosów. Treść. Grafika. Filmy. Komentarze. Do połowy XVII w. gospodarka Polska pomimo licznych wojen nadal się rozwijała. Wyglądała ona mniej więcej tak: od drugiej połowy XV w. szlachta zaczęła inwestować w rolnictwo. Pierwsze liberum veto, wygnanie arian, plany reform Jana Kazimierza, rokosz Lubomirskiego, abdykacja Jana Kazimierza, teksty źródłowe. Nagielski Mirosław, Koncepcje prowadzenia działań przeciwko Szwedom w dobie potopu, w: Z dziejów stosunków Rzeczypospolitej Obojga Narodów ze Szwecją w XVII wieku, red. Mirosław Nagielski, DiG, Warszawa 2007. Nowak Tadeusz, Geneza agresji szwedzkiej, w: Polska w okresie drugiej wojny północnej 1655–1660, t. 1: Rozprawy, red. Kryzys Rzeczpospolitej 1. Abdykacja Jana Kazimierza 2. Konflikt z Turcją Kryzys w Rzezpospolitej pod koniec XVII w 3. Polityka Jana III Sobieskiego 4. Odsiecz wiedeńska 5. Kryzys Rzeczpospolitej przejawy kryzysu Przyczyny kryzysu -prowadzone liczne wojny -spadek liczby ludności xzGs. Ważne pojęcia: Zygmunt III Waza – król Polski w latach 1587-1632; w 1588 r. pod Byczyną hetman Jan Zamoyski pokonał wojska Maksymiliana Habsburga, którego magnateria wybrała na króla Polski; w latach 1592-1599Zygmunt III połączył Rzeczpospolitą i Szwecję unią personalną; gorliwy katolik i zwolennik kontrreformacji; dążył do wzmocnienia władzy królewskiej w Polsce, co spotkało się z oporem szlachty (rokosz Mikołaja Zebrzydowskiego w latach 1606-1607); w 1600 r. przyłączył do Polski Estonię obiecaną w pactachconventach, co wywołało wojny polsko-szwedzkie; dążył do przejęcia tronu w Moskwie; poparł Habsburgów udzielając im pomocy w czasie oblężenia Wiednia przez wojska Gabora Bethlena w 1619 r., co wpłynęło na konflikt z TurcjąWojna polsko-szwedzka1600–1611– Szwedzi pod dowództwem króla Karola Sudermańskiego zajęli Inflanty po rzekę Dźwinę; sukcesy hetmana Jana Zamoyskiego i od 1602 r. hetmana Jana Karola Chodkiewicza, który zajął Dorpat, Biały Kamień (1604 r.), a w 1605 r. pokonał Szwedów pod Kircholmem; w 1611 r. na mocy rozejmu Polska odzyskała InflantyWojna polsko-szwedzka1621–1622 – Szwedzi pod dowództwem króla Gustawa II Adolfa zajęli Rygę; na mocy rozejmu w Mitawie Polska utraciła Inflant po rzekę Dźwinę wraz z RygąWojna polsko-szwedzka 1626–1629 – Szwedzi pod dowództwem króla Gustawa II Adolfa uderzyli na Prusy Królewskie i rozpoczęli blokadę Gdańska; w 1627 r. Polacy odnieśli zwycięstwo wbitwie morskiej pod Oliwą; w 1629 r. hetman Stanisław Koniecpolski pokonał Szwedów pod Trzcianą; w1629 r. zawarto rozejm w Starym Targu (Altmarku) – wszystkie porty (bez Pucka, Gdańska iKrólewca) przejęła Szwecja, handel gdański obłożono 3,5% cłem na rzecz Szwecji; Władysław IV Waza wykorzystał zaangażowanie Szwecji w wojnę trzydziestoletnią i zawarł w 1635 r. rozejm w Sztumskiej Wsi (Polska odzyskała wszystko, co utraciła w Altmarku)Potop szwedzki 1655-1660 – w 1655 r. najazd wojsk Karola X Gustawa na Polskę, klęska Polaków pod Ujściem, ugoda w Kiejdanach (Radziwiłłowie poddali się Szwecji), ucieczka króla Jana Kazimierza na Śląsk Opolski; listopad-grudzień 1655 r. oblężenie klasztoru na Jasnej Górze; kontrybucje i wysokie podatki narzucone przez Szwedów spowodowały rozwój partyzantki i podjęcie walki ze Szwedami; w grudniu 1655 r. szlachta zawiązała konfederację w Tyszowcach, król powrócił do Polski; wojna podjazdowa Stefana Czarnieckiego (zwycięstwo pod Warką w 1656 r.); w 1656 r. Jan Kazimierz złożył śluby lwowskie(obiecał poprawić położenie ludu iumocnić katolicyzm); traktat w Radnot 10 grudnia 1656 r. – była to próba rozbioru Polski między Szwecję, Brandenburgię, Radziwiłłów, Siedmiogród, Ukrainę; 1657 r. najazd księcia Siedmiogrodu Jerzego Rakoczego na ziemie polskie; Polskę poparła Dania i Habsburgowie w obawie przed nadmiernym wzrostem potęgi Szwecji; 1657 r. traktaty welawsko-bydgoskie;3 maja 1660 r. pokój w Oliwie: potwierdzał przynależność Inflant do Szwecji, Szwedzi mieli zwrócić Polsce zagarnięte łupy, Szwecja gwarantowała wolność handlu na Bałtyku, Jan Kazimierz zrzekł się prawa do tronu w Szwecji, potwierdzono traktaty welawsko-bydgoskie Traktaty welawsko-bydgoskie – 1657 r.; elektor brandenburski Fryderyk Wilhelm Hohenzollern zgodził się na odstąpienie od Szwecji i poparcie Polski, Polska zrzekła się prawa do lenna pruskiego, elektor uzyskał: prawo przemarszu wojsk brandenbursko-pruskich przez Prusy Królewskie, w lenno ziemię lęborsko-bytowską, obietnicę przekazania Elbląga oraz Drahimia (na ostatni warunek sejm polski się nie zgodził, elektor i tak zajął Drahim w 1668 r.), w razie wygaśnięcia dynastii Hohenzollernów Prusy Książęce miały powrócić do PolskiJan Karol Chodkiewicz – hetman wielki litewski; uczestnik wojen ze Szwecją (zwycięstwo pod Kircholmem w 1605 r.), Moskwą i Turcją; na czele wojsk królewskich stłumił bunt Zebrzydowskiego (bitwa pod Guzowem w 1607 r.); zmarł podczas oblężenia Chocimia w 1621 Koniecpolski – żył w latach 1591–1646, najwybitniejszy wódzi hetman wielki koronny w XVII w.; był najmłodszym hetmanem, ponieważ w wieku 27 lat otrzymał buławę hetmana polnego koronnego; w bitwie pod Cecorą dostał się do niewoli tureckiej; zwycięsko dowodził w bitwach ze Szwedami pod Hamersztynem (dziś Czarne; 1627 r.) i Trzcianą (1629 r.) oraz z Tatarami pod Ochmatowem (1644 r.); był najbogatszym magnatem, zamków w Podhorcach i Brodach, 170 miast i miasteczek oraz 740 wsiDymitriady – w 1598 r. w Rosji rozpoczął się kryzys zwany „Wielką Smutą” po śmierci ostatnich Rurykowiczów: Iwana IV Groźnego i Fiodora; przejęcie władzy przez bojara Borysa Godunowa, przeciwko któremu wystąpili bojarzy i chłopi orazDymitr Samozwaniec, którypodawał się za cudownie ocalałego syna Iwana IV i uzyskał pomoc magnatów polskich; w 1604 r. przy pomocy wojsk magnackich wyruszył na Moskwę (tzw. dymitriada); po śmierci Godunowa w 1605 r. zajął Moskwę i został carem; po zabójstwie Dymitra Samozwańca I w 1606 r. carem został bojar Wasyl Szujski, któremu zagroził Dymitr Samozwaniec II, zajmując część Rosji bez Moskwy; w 1609 r. Wasyl Szujski zawarł układ ze Szwecją, co wpłynęło na decyzję o rozpoczęciu przez Polskę wojny z RosjąWojna polsko-rosyjska 1609-1634- –Zygmunt III Waza dążył do zajęcia tronu w Moskwie i rozbicia sojuszu cara Wasyla Szujskiego ze Szwecją,z którą Polska prowadziła w tym czasie wojnę o Inflanty; 4 lipca 1610 r. zwycięstwo Stanisława Żółkiewskiego pod Kłuszynem nad armią rosyjsko-szwedzką; ugoda moskiewska: Rosja nie traciła ziem, Władysław Wazamiał otrzymać tron w Moskwie i przejść na prawosławie, a szlachta rosyjska miała dostaćprzywileje;Zygmunt III odrzucił te warunki; powstanie narodowe wRosji przeciw Polakom; w 1613 r. nowym carem został Michał Fiodorowicz Romanow; w 1617 r. Polacy podjęli próbę wkroczenia do Moskwy, zakończoną rozejmem wDywilinie w 1618 r. (obowiązywał od 1619 r.) – do Rzeczpospolitej włączonoziemię smoleńską, siewierską i czernihowską; w 1632 r. Rosjanie rozpoczęli oblężenie Smoleńska, odsiecz Władysława IV Wazy zakończyła się kapitulacją Rosjan i pokojem wPolanowie w1634 r. –Władysław IV zrzekł się pretensji do tronu wMoskwie za odszkodowanie pieniężne, przy Polsce pozostały ziemie:smoleńska, siewierska i czernihowskaWojna polsko-rosyjska 1654-1667 – w 1654 r. ugoda Kozaków z Rosją w Perejasławiu oddająca Ukrainę pod władanie cara wywołała wojnę polsko-rosyjską; armie rosyjskie wkroczyły na Litwę i na Ukrainę; w 1655 r. zwycięstwo wojsk polsko-tatarskich pod Ochmatowem; w czasie „potopu” szwedzkiego Rosjanie wycofali się z Rzeczypospolitej, ale po unii w Hadziaczu wystąpili przeciwko Janowi Wyhowskiemu i wznowili wojnę z Polską w 1660 r. –wojska polsko-litewskie wygrały pod Połonką i Cudnowem, ale nie potrafiono wykorzystać sukcesu; wojnę zakończył rozejm w Andruszowie w 1667 r. – do Rosji włączono ziemię smoleńską, siewierską, czernihowską, wschodnią część Ukrainy z Kijowem i Zaporożem; warunki rozejmowe potwierdził pokój w Moskwie w 1686 Żółkiewski – znakomity wódz, hetman wielki koronny i kanclerz wielki koronny; uczestniczył w wyprawach na Mołdawię i Wołoszczyznę; walczył z Kozakami i Szwedami; pokonał wojska rosyjsko-szwedzkie w bitwie pod Kłuszynem i zajął Moskwę w 1610 r., co opisał w pamiętniku „Początek i progres wojny moskiewskiej”; zginął pod Cecorą w 1620 polsko-turecka 1620-1621 – wyprawa hetmana Stanisława Żółkiewskiego do Mołdawii; pod Cecorą w 1620 r. armia polska spotkała się z wojskami turecko-tatarskimi, wśród Polaków wybuchła panika i chaos, śmierć hetmana na polu walki; uderzenie Turcji na pogranicze nad Dniestrem, obrona Polaków w twierdzy Chocim pod dowództwem Jana Karola Chodkiewicza i hetmana kozackiego Piotra Konaszewicza Sahajdacznego; 9 października 1621 r. pod murami twierdzy podpisano pokój – obie strony zobowiązały się powstrzymywać najazdy swoich poddanych Kozaków i Tatarów, wMołdawii sułtan miał powoływać hospodarów przychylnych RzeczpospolitejWojna polsko-turecka 1672-1676 – hetman kozacki Piotr Doroszenko uznał się lennikiem Turcji, Polska była w tym czasie osłabiona licznymi wojnami i wewnętrznymi walkami stronnictw, stąd w 1672 r. atak Turcji i zajęcie Kamieńca Podolskiego; rozejm w Buczaczu (Polska utraciła województwa: podolskie, bracławskie, resztki kijowskiego oraz miała zapłacić haracz); sejm uchwalił podatek na armię i nie uznał hańbiącego rozejmu; w 1673 r. zwycięstwo hetmana Jana Sobieskiego pod Chocimiem, którego nie wykorzystano, ponieważ szlachta udała się na wolną elekcję po śmierci Michała Korybuta Wiśniowieckiego; w 1675 r. ponowny atak wojsk tureckich na ziemie polskie; 1676 r. rozejm w Żurawnie (potwierdzał włączenie Podola i Ukrainy do Turcji)Władysław IV Waza – król Polski w latach 1632-1648; zwolennik budowy floty (port Władysławowo); za jego panowania zamknięto akademię ariańską w Rakowie, elektor Fryderyk Wilhelm został uznany księciem Prus (1641 r. ostatni hołd lenny z Prus), Rzeczpospolita osiągnęła największy w swojej historii zasięg terytorialny (ok. 990 tys. km2); w 1610 r. został wybrany przez bojarów carem Rosji pod warunkiem przejścia na prawosławie, ale ugodę moskiewską odrzucił jego ojciec Zygmunt III Waza; był zwolennikiem wojny z Turcją, do której chciał pozyskać Kozaków zaporoskichKozaczyzna – Kozacy wywodzili się ze zbiegłych chłopów polskich i rosyjskich, ludności ukraińskiej, zubożałej szlachty i mieszczan; zasiedlali tereny nad Dnieprem; zagrożeni przez Tatarów organizowali się na wzór wojskowy na czele z atamanami; zajmowali się rolnictwem, łowieniem ryb, rozbojem, organizowali zbrojne „chadzki” (najazdy) na ziemie Tatarów i Turcji; Zygmunt August i Stefan Batory utworzyli oddziały Kozaków rejestrowych (ok. 500 osób) do obrony granicy Polski za żołd i wolność osobistą; dążenie Kozaków do zwiększenia rejestru, ponieważ pozostali traktowani byli przez magnaterię jak chłopi pańszczyźniani; na przełomie XVI/XVII w. organizowano różne powstania kozackie (np. Krzysztofa Kosińskiego, Semena Nalewajki)Piotr Konaszewicz Sahajdaczny – jeden z najwybitniejszych hetmanów kozackich; był zwolennikiem zwiększenia rejestru kozackiego oraz współpracy z Rzeczpospolitą; brał udział w wojnie z Rosją oraz wspierał hetmana Jana Karola Chodkiewicza w czasie oblężenia twierdzy Chocim w 1621 Chmielnickiego – w 1648 r. zwycięstwo Kozaków nad Żółtymi Wodami, pod Korsuniem(do niewoli wzięto hetmanów Mikołaja Potockiego i Marcina Kalinowskiego), pod Piławcami (szlachta polska uciekła z pola walki na wieść o zbliżających się wojskach tatarskich Tuhaj-beja); w1649 twierdzy Zbaraż, wktórej zamknęła się załoga polska pod dowództwem Jeremiego Wiśniowieckiego; pod Zborowem wojska pod wodzą Jana Kazimierza zostały osaczone i tam zawarto ugodę: Bohdan Chmielnicki otrzymał buławę hetmańską i władzę na terenie województw: kijowskiego, bracławskiego i czernihowskiego, zwiększono rejestr do 40 tysięcy; tego kompromisu nie przestrzegała żadna ze stron, stąd wznowienie wojny w 1651 r. – klęska Kozaków pod Beresteczkiem i ugoda wBiałej Cerkwi (ograniczono teren autonomii Kozaków, zmniejszono rejestr do 20 tysięcy); w 1652 r. klęska armii polskiej dowodzonej przez hetmana Marcina Kalinowskiego pod Batohem; 1653 r. zaskoczenie armii polskiej pod dowództwem króla Jana Kazimierza przez oddziały Chmielnickiego pod Żwańcem – na krótko powrócono do ugody zborowskiej z 1649 r.; w 1654 Kozaków z Rosją w Perejasławiu oddająca Ukrainę pod władanie cara wywołała wojnę polsko-rosyjską; próby rozbioru Polski w czasie „potopu” – traktat w Radnot w 1656 r. przyznawał Chmielnickiemu Ukrainę; nowy hetman kozacki Jan Wyhowskizawarł w 1658 r. ugodę wHadziaczu: miało powstać Księstwo Ruskie (województwa kijowskie, bracławskie, czernihowskie) pod wodzą hetmana z własnymi urzędami, trybunałem i armią, starszyzna kozacka miała otrzymać miejsce wparlamencie Rzeczpospolitej (była to ideaRzeczpospolitej Trojga Narodów); powstanie przeciw Wyhowskiemu iPolakom, wznowienie przez Rosję wojny z Polską Bohdan Chmielnicki – pisarz i hetman wojsk zaporoskich, przywódca powstania kozackiego; zorganizował nieudaną wyprawę na Mołdawię; w 1654 r. zawarł układ z Rosją, a w 1656 r. na mocy traktatu w Radnot, w którym planowano rozbiór Polski, miał otrzymać władzę na UkrainieStefan Czarniecki – wybitny wódz, hetman polny koronny; walczył ze Szwecją, Rosją, Tatarami i Kozakami; w czasie „potopu" szwedzkiego organizował wojnę podjazdową, a jego największym sukcesem było pokonanie Szwedów pod Warką w 1656 r.; walczył ze swoimi wojskami przeciwko Szwecji na terytorium DaniiJan Kazimierz – król Polski w latach 1648-1668; okres jego panowania to pasmo wojen Polski z sąsiadami i walk wewnętrznych oraz wzrost znaczenia magnaterii; w 1652 r. poseł Władysław Siciński po raz pierwszy zerwał sejm przez użycie liberum veto; w latach 1665-1666 miał miejsce rokosz Jerzego Lubomirskiego (pokonanie wojsk królewskich pod Mątwami); król próbował wprowadzić szereg reform, ale opozycja je skutecznie powstrzymywała; zniechęcony abdykował w 1668 r. i wyjechał do FrancjiMichał Korybut Wiśniowiecki – król Polski w latach 1669-1673; swój wybór na króla zawdzięczał idei wyboru „Piasta” na tron; przeciwko jego rządom zawiązała się opozycja tzw. malkontentów, do której należał hetman Jan SobieskiJan III Sobieski – marszałek wielki koronny, hetman wielki koronny, król Polski w latach 1674-1696; zwany Lwem Lechistanu i Obrońcą Wiary; uczestnik wojen ze Szwecją, Rosją, Turcją; o wiktorii wiedeńskiej w 1683 r. powiedział: przybyłem, zobaczyłem, a Bóg zwyciężył;w 1675 r. zawarł w Jaworowiesojusz z królem Francji Ludwikiem XIV, ale zagrożony utratą tronu podpisał układ z Habsburgami w 1683 r.; autor Listów do MarysieńkiWielka odsiecz wiedeńska – 12 września 1683 r. połączone siły polskie pod dowództwem Jana III Sobieskiego, cesarskie (Leopolda I) i książąt Rzeszy pokonały pod Wiedniem wojska wezyra Kara Mustafy; zawiązanie Świętej Ligi w 1684 r. (papiestwo, Austria, Wenecja, Polska, od 1686 r. Rosja); długoletnie wojny z Turcją zakończyłpokój w Karłowicach w 1699 r. – Rzeczpospolita odzyskała utracone tereny województw podolskiego, bracławskiego i kijowskiego, do Austrii włączono Węgry i Siedmiogród, Rosja zajęła Azow, Wenecja otrzymała Dalmację i Moreę (Peloponez)Kryzys Rzeczpospolitej w XVII w. – skutki wojen: ogromne straty ludności (np. po „potopie” szacowano straty na 30-35%), wyniszczenie ziem, agraryzacja miast, chaos monetarny, głód i epidemie, zmniejszenie eksportu zboża, upadek wsi i folwarków szlacheckich, wzrost znaczenia latyfundiów magnackich; utrata ziem (Inflant, ziemi smoleńskiej, siewierskiej, czernihowskiej, Ukrainy z Kijowem i Zaporożem oraz utrata lenna pruskiego); wzrost znaczenia oligarchii magnackiej spiskującej przeciw królom elekcyjnym; rozwój kontrreformacji (np. wygnanie arian z Polski w 1658 r.); upadek polityczny Rzeczpospolitej szlacheckiej; utrata pozycji nad Bałtykiem; wzrost znaczenia sąsiadów Polski; słabość armii polskiej oraz parlamentu (liberum veto); po zwycięstwie nad muzułmańską Turcją Polskę nazywano „przedmurzem chrześcijańskiej Europy”Barok w Polsce – epoka w kulturze w latach 1590– do ok. 1760; na barok w Polsce wpływ wywarł Kościół katolicki, zwłaszcza zakon jezuitów (szkolnictwo) oraz mecenat władców i magnaterii; literatura: Jan Chryzostom Pasek (Pamiętniki), Wacław Potocki (Wojna chocimska), Jan Andrzej Morsztyn (poezja), Jan Sobieski (Listy do Marysieńki); nauka – Jan Brożek (matematyka), Jan Heweliusz (astronomia), Kasper Niesiecki (heraldyka); rzeźba – kolumna Zygmunta w Warszawie; malarstwo – Tomasz Dolabella; portrety trumienne; architektura –wzorem był kościół IlGesú w Rzymie – w Polsce kościół św. Piotra i Pawła w Krakowie, zespoły kalwaryjne (Kalwaria Zebrzydowska); barokizacja kościołów (kościołom gotyckim nadawano wystrój barokowy); barok dworski –przebudowano Zamek Królewski w Warszawie,zamki magnackie: Wilanów, Łańcut, Krzyżtopór w UjeździeSarmatyzm – ideologia szlachty polskiej odwołująca się do starożytnego plemienia Sarmatów, z których miała wywodzić się szlachta; propagowanowzór cnót obywatelskich, złotą wolność szlachecką, ideały życia ziemiańskiego, gloryfikowano prawa i zwyczaje Rzeczpospolitej, głoszono przekonanie o wyższości polskiej szlachty oraz niechęć do wszystkiego co obce (z wyjątkiem wpływu Orientu na modę); sarmatyzm uznawał Rzeczpospolitą za przedmurze chrześcijańskiej Europy Ważne daty: 1588 r. – bitwa pod Byczyną – hetman Jan Zamoyski pokonał wojska Maksymiliana Habsburga1600 r. – przyłączenie do Polski Estonii; początek wojen ze Szwecją1604 r.– początek tzw. dymitriad27 września 1605 r. – bitwa pod Kircholmem – zwycięstwo husarii polskiej pod dowództwem Jana Karola Chodkiewicza w starciu z wojskami szwedzkimi1606-1607 – rokosz Mikołaja Zebrzydowskiego; pokonanie wojsk rokoszan przez wojska królewskie pod dowództwem Jana Karola Chodkiewicza i Stanisława Żółkiewskiego w bitwie pod Guzowem w 1607 lipca 1610 r. – bitwa pod Kłuszynem – zwycięstwo Stanisława Żółkiewskiego nad armią rosyjsko-szwedzką; ugoda moskiewska1618 r. – rozejm polsko-rosyjski w Dywilinie1620 r. – bitwa pod Cecorą, klęska armii polskiej w starciu z wojskami turecko-tatarskimi, śmierć hetmana Stanisława Żółkiewskiego9 października 1621 r.– pokój polsko-turecki podpisany pod murami twierdzy Chocim1622 – rozejm polsko-szwedzki w Mitawie – Polska utraciła Inflant po rzekę Dźwinę wraz z Rygą1627 r.– pokonanie armii szwedzkiej przez Polaków w bitwach pod Hamersztynem (Czarne) i wbitwie morskiej pod Oliwą1629 r.– hetman Stanisław Koniecpolski pokonał Szwedów pod Trzcianą26 września 1629 r. – rozejm w Starym Targu (Altmarku) – wszystkie porty (bez Pucka, Gdańska iKrólewca) przejęła Szwecja, handel gdański obłożono 3,5% cłem na rzecz Szwecji1634 r. – pokój polsko-rosyjski w Polanowie12 września 1635 r. – rozejm polsko-szwedzki w Sztumskiej Wsi – Polska odzyskała wszystko, co utraciła w Altmarku1648 r.– zwycięstwo Kozaków nad Żółtymi Wodami, pod Korsuniempod Piławcami1649 r. – oblężenie twierdzy Zbaraż, ugoda zborowska z Bohdanem Chmielnickim1651 r.– klęska Kozaków pod Beresteczkiem i ugoda w Białej Cerkwi1652 r. – poseł Władysław Siciński (za namową Janusza Radziwiłła) przez użycie liberum veto zerwał sejm1654 r. – ugoda Kozaków z Rosją w Perejasławiu1655-1660 – potop szwedzki1655 r. – klęska wojsk polskich pod Ujściem, ugoda w Kiejdanachlistopad-grudzień 1655 r. – oblężenie Jasnej Góry, obrona klasztoru pod kierunkiem przeora Augustyna Kordeckiego29 grudnia 1655 r. – konfederacja w Tyszowcach – podjęcie przez szlachtę walki z wojskami szwedzkimi10 grudnia 1656 r. – traktat w Radnot – próba rozbioru Polski między Szwecję, Brandenburgię, Radziwiłłów, Siedmiogród, Ukrainę (Chmielnickiego)1657 r. –najazd księcia Siedmiogrodu Jerzego Rakoczego na ziemie Polski1657 r. – traktaty welawsko-bydgoskie – Polska zrzekła się prawa do lenna pruskiego1658 r. – ugoda wHadziaczu – idea Rzeczpospolitej Trojga Narodów złożonej z Korony Królestwa Polskiego, Wielkiego Księstwa Litewskiego i Księstwa Ruskiego3 maja 1660 r. – pokój w Oliwie kończący „potop szwedzki”1660 r. – wojska polsko-litewskie pokonały Rosjan pod Połonką i Cudnowem1665-1666 – rokosz Jerzego Lubomirskiego (pokonanie wojsk królewskich pod Mątwami)1672 r.– zajęcie przez wojska tureckie Kamieńca Podolskiego; rozejm polsko-turecki w Buczaczu (Polska utraciła Podole, Bracławszczyznę i część Kijowszczyzny oraz miała zapłacić haracz)1673 r.– zwycięstwo hetmana Jana Sobieskiego pod Chocimiem nad wojskami tureckimi1676 r. – rozejm polsko-turecki w Żurawnie12 września 1683 r. – wielka odsiecz wiedeńska1686 r. – pokój polsko-rosyjski podpisany w Moskwie przez Krzysztofa Grzymułtowskiego1699 r. – pokój w Karłowicach pomiędzy Turcją a państwami tworzącymi Ligę Świętą "Powyższy materiał został opracowany przez Przeczytanie i zapamiętanie tych informacji ułatwi Ci zdanie klasówki. Pamiętaj korzystanie z naszych opracowań nie zastępuje Twoich obecności w szkole, korzystania z podręczników i rozwiązywania zadań domowych." rządów Zygmunta III Wazy – podwójna elekcja – Zygmunt III Waza na tronie polskim – król i hetman – relacje między Zygmuntem III Wazą a Janem Zamojskim – walka o szwedzki tron i wojna ze Szwecją – rokosz Zebrzydowskieg o – wojna w Inflantach i Prusach – wyjaśnia znaczenie terminu:husaria – zna daty: bitwy pod Kircholmem (1605 r.), bitwy pod Oliwą (1627 r.) – charakteryzuje postacie:Zygmunta III Wazy, Władysława IV Wazy – omawia przyczyny i skutki wojen polsko-szwedzkich w I poł. XVII w. – wyjaśnia znaczenie terminu: rokosz – zna daty: wojny polsko-szwedzkiej (1600–1611 r.), wojny polsko-szwedzkiej (1617– 1622 r.), wojny polsko-szwedzkiej (1625–1629 r.),bitwy pod Trzcianą (1629 r.), rozejmu w Starym Targu (1629 r.), rozejmu w Sztumskiej Wsi (1635 r.) – charakteryzuje postacie:JanaZamojs kiego, Jana Karola Chodkiewicza – wskazuje na mapie ziemie utracone przez Rzeczpospolitą na rzecz Szwecji – omawia przebieg wojen polsko-szwedzkich w I poł. XVII w. – omawia rolę husarii w prowadzeniu działań wojennych. – wyjaśnia znaczenie terminów: popularyści, sejminkwizycyjny, regaliści, rozejmwStarymTarg u (Altmarku), rozejmwSztumskiej Wsi – zna daty: elekcji Zygmunta III Wazy (1587 r.), sejmu inkwizycyjnego (1592 r.), bitwy pod Białym Kamieniem (1604 r.), rokoszu Zebrzydowskiego (1606–1608 r.) – charakteryzuje postacie: Maksymiliana Habsburga, Mikołaja Zebrzydowskiego, Gustawa II Adolfa – omawia okoliczności elekcji Zygmunta III Wazy na tron Rzeczypospolitej – opisuje relacje między Zygmuntem III Wazą a Janem Zamojskim – charakteryzuje – zna daty: bitwy pod Byczyną (1588 r.), przejęcia tronu Szwecji przez Zygmunta III Wazę (1592 r.), inkorporacji szwedzkiej Estonii do Rzeczypospolitej (1600 r.), bitwy pod Guzowem (1607 r.), bitwy pod Gniewem (1626),bitwy pod Tczewem iHamersztynem(162 7 r.) – charakteryzuje postacie: Ernesta Habsburga, Karola IXSudermańskiego, ArendtaDickmanna – przedstawia rywalizację Zygmunta III Wazy z Maksymilianem Habsburgiem – przedstawia etapy walki Zygmunta III Wazy o tron Szwecji i jej skutki. – zna daty: bitwy pod Linköping (1598 r.), detronizacji Zygmunta III Wazy przez szwedzki Riksdag (1599 r.) – ocenia relacje między Zygmuntem III Wazą a Janem Zamojskim – ocenia skutki rokoszu Zebrzydowskiego dla pozycji władcy i stabilizacji państwowości polskiej. przyczyny, przebieg i skutki rokoszu Zebrzydowskiego – przedstawia plany Zygmunta III dotyczące wzmocnienia władzy królewskiej. 2. Walka o koronę carów – kryzys państwa rosyjskiego w II połowie XVI i na początku XVII w. – dymitriady i ich skutki – początek wojny z Moskwą i walki o koronę carów – wojna smoleńska – wyjaśnia znaczenie terminu: dymitriady – zna datę bitwy pod Kłuszynem (1610 r.) – charakteryzuje postać Władysława IV Wazy – omawia przyczyny i skutki wojen z Moskwą. – wyjaśnia znaczenie terminów: rozejmwDywilinie, pokójwPolanowie – zna daty: I dymitriady (1604– 1605 r.), wyprawy Dymitra II Samozwańca (1607– 1610 r.), wojny polsko– rosyjskiej (1609–1618 r.), wybrania Michała Romanowa na cara Rosji (1613 r.), rozejmu w Dywilinie (1618 r.), wojny smoleńskiej (1632– 1634 r.), pokoju w Polanowie (1634 r.) – charakteryzuje postacie: Stanisława Żółkiewskiego, Michała Romanowa, Jana Karola Chodkiewicza – wskazuje na mapie – wyjaśnia znaczenie terminów: WielkaSmuta,lisowcz ycy – zna daty: Wielkiej Smuty (1598–1613 r.), powstania Wasyla Szujskiego (1606 r.), zdobycia Moskwy przez Polaków (1610 r.), rządów polskich na Kremlu (1610–1612 r.), oblężenia Smoleńska (1633– 1634 r.) – charakteryzuje postacie: Dymitra I Samozwańca, Dymitra II Samozwańca,Borysa Godunowa, Wasyla Szujskiego, Aleksandra Józefa Lisowskiego – omawia przyczyny, przejawy i skutki – zna datęantypolskiego powstania Minina i Pożarskiego (1611 r.) – charakteryzuje postacie: Fiodora, Jerzego Mniszcha, Kuźmy Minina, Dymitra Pożarskiego – wyjaśnia, dlaczego polscy magnaci zdecydowali się poprzeć roszczenia kolejnych Dymitrów Samozwańców do tronu moskiewskiego – wyjaśnia, jaką rolę w zmaganiach z Rosją odegrali lisowczycy. – zna datęrosyjsko-szwedzkiego traktatu w Stołbowie (1617 r.) – charakteryzuje postać MichałaSzeina – ocenia polityczne skutki wojen z Moskwą. ziemie, jakie zdobyła Rzeczpospolita w wyniku rozejmu w Dywilinie i pokoju w Polanowie – omawia przebieg wojen Rzeczypospolitej z Moskwą. kryzysu wewnętrznego w państwie moskiewskim – charakteryzuje rządy Dymitra I Samozwańca i ich skutki – charakteryzuje polskie rządy na Kremlu i reakcję Rosjan – wyjaśnia, dlaczego Władysław Waza nie objął władzy w Rosji. 3. Kozaczyzna i konflikty z Turcją – Turcja i księstwa naddunajskie – najazdy tatarskie na Rzeczpospolitą ich skutki – polskie wyprawy na Mołdawię – narodziny Kozaczyzny – rejestr i pierwsze powstania kozackie – wojna z Turcją: klęska pod Cecorą i oblężenie – zna daty: bitwy pod Cecorą (1620 r.), bitwy pod Chocimiem (1621 r.) – omawia przyczyny i skutki wojny z Turcją (1620–1621 r.). – wyjaśnia znaczenie terminów: kozaczyzna, DzikiePola (Zaporoże, Niż), ataman, pokójwChocimiu – zna daty: pokoju w Chocimiu (1621 r.) – charakteryzuje postacie:Jana Zamojskiego, Stanisława Żółkiewskiego, Jana Karola Chodkiewicza – wskazuje na mapieobszary zamieszkiwaneprzez Kozaków, terytoriasporne – wyjaśnia znaczenie terminów: pokójhetmański, Sicz, tabor, rejestr, czambuł – zna daty: wyprawy Jana Zamojskiego na Mołdawię (1595 r.) – charakteryzuje postacie: Piotra Konaszewicza-Sahajdacznego, Stanisława Koniecpolskiego – omawia przyczyny, przebieg i skutki interwencji polskich magnatów w Mołdawii – omawia wpływ – wyjaśnia znaczenie terminów: kondominium, traktatwBuszy, – zna daty: układu w Chocimiu (1612 r.), traktatu w Buszy (1617 r.), powstania Kosińskiego (1591– 1593 r.), powstania Nalewajki (1595– 1596 r.) – charakteryzuje postacie: Jeremiego Mohyły, Szymona Mohyły, Krzysztofa Kosińskiego, Semena Nalewajki, MehmedaAbazy – omawia relacje – zna daty: bitwy pod Bukowem (1600), bitew pod Sasowym Rogiem (1612 r., 1633 r.) – charakteryzuje postacie: Michała Walecznego, Samuela Koreckiego, Michała Wiśniowieckiego – ocenia politykę Rzeczypospolitej wobec Kozaków. Chocimia – plany kolejnej wojny z Turcją i ich konsekwencje Rzeczypospolitej i Turcji w XVII w. – charakteryzuje organizację wewnętrzną Kozaczyzny – wyjaśnia, jakie skutki dla Rzeczypospolitej miały najazdy tatarskie – omawia przyczyny i skutki powstań kozackich w końcu XVI w. – omawia przebieg wojny z Turcją (1620–1621 r.) – omawia stosunki polsko-tureckie w latach 30. i 40. XVII w. problemu tatarskiego na politykę zagraniczną i wewnętrzną Rzeczypospolitejw I poł. XVII w. – omawia geopolityczne położenie Ukrainy i jego wpływ na życie codzienne jej mieszkańców – wyjaśnia, jaką funkcję pełnił rejestr kozacki – charakteryzuje okres sukcesów kozackich w pocz. XVII w. i jego znaczenie dla Rzeczypospolitej. między Rzecząpospolitą a Mołdawią w końcu XVI w. 4. Powstanie Chmielnickiego – problem kozacki w I poł. XVII w. – wojsko zaporoskie i jego militarne znaczenie – przyczyny powstania Chmielnickiego – wybuch powstania na Ukrainie – wyjaśnia znaczenie terminu: wojskozaporoskie – zna daty: powstania Chmielnickiego (1648–1655 r.) – charakteryzuje postacie:Bohdana Chmielnickiego, Jana Kazimierza Wazę – charakteryzuje przyczyny powstania – wyjaśnia znaczenie terminów: układwPerejasławiu, uniawHadziaczu, księstworuskie, rozejmwAndruszowi e – zna daty: bitwy nad Żółtymi Wodami, pod Korsuniem i Piławcami (1648 r.), obrony Zbaraża – wyjaśnia znaczenie terminów: ukraińscykrólewięta, ugodazborowska, ugodawBiałejCerkwi – zna daty: ugody zborowskiej (1649 r.), ugody w Białej Cerkwi (1651 r.), bitwy pod Batohem (1652 r.), bitwy pod Żwańcem (1653 r.), bitwy pod – zna daty: powstania Pawluka (1637 r.), powstania Kostki-Napierskiego (1651 r.) – charakteryzuje postacie:Pawła Pawluka, Mikołaja Potockiego, Stefana Potockiego, Jerzego Ossolińskiego, Adama Kisiela, AleksandraKostki-– zna daty: powstania Sulimy (1635 r.), powstaniaOstrianicy i Huni (1638 r.), bitwy pod Szepielewiczami (1654 r.) – charakteryzuje postacie:Iwana Sulimy, JurijaChmielnickiego – omawia powstania – walki w latach 1649–1653 – Moskwa i Kozacy Chmielnickiego. (1649 r.), bitwy pod Beresteczkiem (1651 r.), układu w Perejasławiu (1654 r.), unii w Hadziaczu (1658 r.), rozejmu w Andruszowie (1667 r.) – charakteryzuje postacie:Jeremiego Wiśniowieckiego, IwanaWyhowskiego – wskazuje na mapie obszary objęte powstaniem Chmielnickiego, ziemie przyłączone doRosji po rozejmie w Andruszowie – omawia okoliczności wybuchu powstania Chmielnickiego – omawia przebieg działań militarnych przeciwko Kozakom po elekcji Jana Kazimierza Wazy – przedstawia postanowienia unii w Hadziaczu. Ochmatowem (1655 r.), bitew pod Połonką i Cudnowem (1660 r.) – charakteryzuje postacie:Tuhaj-beja, Janusza Radziwiłła – wyjaśnia wpływ problemu rejestru na stosunki polsko-kozackie – wyjaśnia, dlaczego Kozacy sprzymierzyli się z Rosją – omawia przebieg i skutki wojny z Rosją o Ukrainę. Napierskiego,Marcin a Kalinowskiego – przedstawia organizację i znaczenie militarne wojska zaporoskiego – opisujeproces budzenia się świadomości etnicznej Kozaków zaporoskich w XVI i XVII w. kozackie z I poł. XVII w. – przedstawia i ocenia postawy Polaków wobec powstania Chmielnickiego – ocenia konsekwencje przymierza kozacko-rosyjskiego – ocenia znaczenie unii w Hadziaczudlastosunk ów polsko-kozackich. 5. Potop szwedzki – przyczyny najazdu szwedzkiego – początek – wyjaśnia znaczenie terminu: potopszwedzki – zna daty: potopu – wyjaśnia znaczenie terminów: wojnapodjazdowa, traktatwRadnot, – wyjaśnia znaczenie terminów: dominium MarisBaltici,regimen – wyjaśnia znaczenie terminu: traktatwileński – zna daty: układu – przedstawia i ocenia postawy magnatów w obliczu zagrożenia potopu szwedzkiego – wojna o wyzwolenie Rzeczypospolitej – zmiana sytuacji międzynarodow ej Rzeczypospolitej – traktat rozbiorowy w Radnot i jego konsekwencje – koniec wojny i pokój w Oliwie – zmiany w polskiej armii – prześladowania protestantów szwedzkiego (1655– 1660 r.), pokoju w Oliwie (1660 r.) – charakteryzuje postaćJana Kazimierza Wazy – omawia przyczyny najazdu szwedzkiego – przedstawia postanowienia pokoju oliwskiego. układywelawsko-bydgoskie, pokójoliwski – zna daty: obrony Jasnej Góry (1655 r.), klęski pod Gołębiem (1656 r.), bitwy pod Warką (1656 r.), traktatu w Radnot (1656 r.), układów welawsko-bydgoskich (1657 r.) – charakteryzuje postacie:Karola X Gustawa, Stefana Czarnieckiego, Augustyna Kordeckiego – charakteryzuje działania wojenne w czasie potopu szwedzkiego – wyjaśnia, dlaczego obrona Jasnej Góry stała się punktem zwrotnym w przebiegu działań wojennych ze Szwecją – przedstawia postawy Polaków i króla Jana Kazimierza w czasie potopu szwedzkiego. tarz, ślubylwowskie – zna daty: kapitulacji pod Ujściem i w Kiejdanach (1655 r.), konfederacji w Tyszowcach i Łańcucie (1655 r.), ślubów lwowskich Jana Kazimierza (1656 r.), bitwy pod Prostkami (1656 r.), wygnania arian z Polski (1658 r.) – charakteryzuje postacie:Hieronima Radziejowskiego, Janusza Radziwiłła, Wincentego Gosiewskiego – wskazuje na mapie główne kierunki działań wojsk szwedzkich w 1655 r. – przedstawia przykłady sukcesów oręża polskiego w walce ze Szwedami – opisuje, jakie znaczenie dla państwa polskiego miały traktaty welawsko-bydgoskie – wyjaśnia, dlaczego szwedzko-brandenburskiego (1656 r.), rozejmu w Niemieży (1656 r.) – charakteryzuje postacie:Krzysztofa Opalińskiego, Andrzeja Karola Grudzińskiego, Fryderyka Wilhelma, Jerzego II Rakoczego – przedstawia zmiany w polskie armii XVII w. – charakteryzuje sytuację międzynarodową Rzeczypospolitej przed potopem szwedzkim i w jego czasie. państwowości polskiej – ocenia postawy Polaków i króla Jana Kazimierza w czasie potopu szwedzkiego. doszło do prześladowania protestantów i jakie były tego skutki. 6. Wojna domowa i król „Piast” – Rzeczpospolita po potopie szwedzkim – plany reform Jana Kazimierza i problem następstwa tronu – rokosz Lubomirskiego – elekcja Michała Korybuta Wiśniowieckiego – konflikt króla z malkontentami – początek konfliktu z Turcją – wyjaśnia znaczenie terminu: liberum veto,pokójwBuczacz u – zna daty: pierwszego liberum veto (1652 r.), traktatu w Buczaczu (1672 r.) – charakteryzuje postacie:Jana Kazimierza, Michała Korybuta Wiśniowieckiego, Jana Sobieskiego – omawia przyczyny i skutki wojny z Turcją. – zna daty: abdykacji Jana Kazimierza (1668 r.), elekcji Michała Korybuta Wiśniowieckiego (1669 r.), wojny z Turcją (1672 r.) – charakteryzuje postaćWładysława Sicińskiego – wskazuje na mapie zmiany terytorialne po traktacie w Buczaczu – przedstawia sytuację Rzeczypospolitej po potopie szwedzkim – omawia okoliczności objęcia tronu Rzeczypospolitej przez Michała Korybuta Wiśniowieckiego. – wyjaśnia znaczenie terminów: ZwiązekŚwięcony, ZwiązekPobożny, malkontenci – zna daty: rokoszu Lubomirskiego (1665–1666 r.), zawarcia Związku Święconego (1661 r.) i Pobożnego (1662 r.), bitwy pod Mątwami (1666 r.), zdobycia Kamieńca Podolskiego przez Turków (1672 r.) – charakteryzuje postaćJerzego Sebastiana Lubomirskiego – charakteryzuje program reform proponowany przez Jana Kazimierza i reakcję szlachty polskiej – przedstawia przyczyny, przebieg i skutki sporu króla z Jerzym Sebastianem Lubomirskim. – zna daty: bitew pod Bracławiem i Kalnikiem (1671 r.), konfederacji pod Szczebrzeszynem (1673 r.) – charakteryzuje postacie:Filipa Wilhelma, Karola Lotaryńskiego – omawia wpływ konfliktu króla Jana Kazimierza z opozycją magnacką na funkcjonowanie państwa – przedstawia konflikt króla Michała Korybuta Wiśniowieckiego ze stronnictwem profrancuskim – omawia zmiany w polskiej polityce zagranicznej i ich wpływ na funkcjonowanie Rzeczypospolitej. – zna datę buntu Piotra Doroszenki (1671 r.) – charakteryzuje postaćPiotra Doroszenki – ocenia realną możliwość realizacji reform Jana Kazimierza. 7. Rządy Jana III Sobieskiego – elekcja Jana III Sobieskiego – wojna z Turcją; pokój w Żurawnie – polityka zagraniczna Jana III Sobieskiego – zmiany sojuszów i ich konsekwencje – bitwa pod Wiedniem i jej znaczenie – zakończenie walk z Turcją – ostatnie lata panowania Jana III Sobieskiego – wyjaśnia znaczenie terminu:odsieczwied eńska – zna datę bitwy pod Wiedniem (1683 r.) – charakteryzuje postać Jana III Sobieskiego – przedstawia przyczyny i skutki odsieczy wiedeńskiej. – wyjaśnia znaczenie terminów: ŚwiętaLiga, pokójGrzymułtowski ego,pokójwKarłowic ach – zna daty: bitwy pod Chocimiem (1673 r.), elekcji Jana III Sobieskiego (1674 r.), wojny z Turcją (1674–1676 r.), bitwy pod Parkanami (1683 r.), utworzenia Świętej Ligi (1684 r.), pokoju Grzymułtowskiego (1686 r.), pokoju w Karłowicach (1699 r.) – charakteryzuje postacie: Leopolda I Habsburga, Kara Mustafy, Marii Kazimiery – wskazuje na mapie obszary,które utraciła Turcja na rzecz Rzeczypospolitej w wyniku podpisaniapokoju w Karłowicach – omawia przyczyny, przebieg i skutki – wyjaśnia znaczenie terminu: wielkiwezyr – zna daty: bitwy pod Żurawnem (1676 r.), rozejmu w Żurawnie (1676 r.) – charakteryzuje postać Karola Lotaryńskiego – wskazuje na mapie obszary,które utraciła Turcja na rzeczcesarstwai Wenecji w wyniku podpisaniapokoju w Karłowicach – opisuje okoliczności objęcia tronu przez Jana III Sobieskiego – omawia reformy wojskowe Jana III Sobieskiego – charakteryzuje skutki przejścia Sobieskiego do obozu prohabsburskiego – omawia działalność Świętej Ligi i jej skutki dla Rzeczypospolitej. – zna daty: oblężenia Trembowli (1676 r.), traktatu w Jaworowie (1675 r.), sojuszu polsko-habsburskiego (1683 r.) – charakteryzuje postacie: Filipa Wilhelma, Ludwika Burbona (Wielkiego Kondeusza), Dymitra Wiśniowieckiego, Stanisława Jabłonowskiego – omawia wpływ sytuacji międzynarodowej na politykę zagraniczną Jana III Sobieskiego – charakteryzuje politykę Sobieskiego wobec Brandenburgii, Rosji i Turcji – przedstawia ostatnie lata panowania Jana III Sobieskiego. – zna datę antyhabsburskiego powstania na Węgrzech (1682 r.) – charakteryzuje postać Imre Thököly’ego – ocenia skutki zaangażowania Rzeczypospolitej w działalność Świętej Ligi. wojny z Turcją (1674–1676 r.) – wyjaśnia, jakie znaczenie dla Europy miało zwycięstwo pod Wiedniem. 8. Kryzys Rzeczypospolitej – zniszczenia wojenne – społeczne skutki wojen – wzrost roli magnaterii – przemiany ustrojowe i polska skarbowość – sytuacja wyznaniowa w XVII w. – wyjaśnia znaczenie terminu: oligarchiamagnacka – charakteryzuje przejawy wpływu magnaterii na życie polityczne i gospodarcze Rzeczypospolitej w XVII w. – wyjaśnia znaczenie terminów: latyfundiamagnackie , klientelamagnacka – omawia zniszczenia wojenne i grabieże po wielkich wojnach XVII w. – charakteryzuje społeczne skutki wojen – wyjaśnia, jakie były przyczyny wzrostu znaczenia magnaterii w drugiej połowie XVII w. – omawia proces oligarchizacji życia gospodarczego i politycznego Rzeczypospolitej. – wyjaśnia znaczenie terminów: przymus propinacyjny, rządy sejmikowe, podatek podymny, podatek pogłówny, kwarta, łanowe, hiberna, apostazja – przedstawia skutki wielkich wojen dla gospodarki miejskiej w Rzeczypospolitej – omawia położenie gospodarcze szlachty w XVII w. i jej działania na rzecz zwiększenia swoich dochodów – wyjaśnia, na czym polegały rządy sejmikowe – charakteryzuje położenie protestantów w Rzeczypospolitej w XVII w. – wyjaśnia znaczenie terminu: egzulanci – omawia wpływ kryzysu europejskiego w XVII w. na sytuację gospodarczą Rzeczypospolitej – wyjaśnia wpływ egzulantów na politykę państwa – omawia politykę skarbową w Rzeczypospolitej XVII w. – wyjaśnia, na czym polegał konflikt między unitami i dyzunitami – opisuje relacje między wyznaniami na ziemiach Rzeczypospolitej. – ocenia wpływ wojen XVII w. na przemiany ustrojowe, gospodarcze, społeczne i wyznaniowew Rzeczypospolitej. 9. Barok i sarmatyzm – początki baroku w Polsce – architektura – wyjaśnia znaczenie terminów: sarmatyzm, złota – wyjaśnia znaczenie terminów: ksenofobia, – wyjaśnia znaczenie terminów: przedstawienia – charakteryzuje postacie:Macieja Kazimierza – charakteryzuje postacie:Giovannieg o Trevano, barokowa w Polsce – rzeźba i malarstwo – kultura barokowa na dworach magnackich – literatura barokowa – nauka i oświata w XVII-wiecznej Rzeczypospolitej – sarmatyzm i jego cechy charakterystyczn e wolność szlachecka, przedmurze chrześcijaństwa – zna czas trwania baroku w Rzeczypospolitej (k. XVI – poł. XVIII w.) – opisuje cechy charakterystyczne sarmatyzmu. orientalizacja – charakteryzuje postacie:Jana Andrzeja Morsztyna, Jana Heweliusza, Jana Chryzostoma Paska – wyjaśnia, jakie funkcje ideowe pełniła sztuka baroku – omawia cechy charakterystyczne barokowej architektury sakralnej w Polsce – przedstawia rozwój budownictwa świeckiego epoki baroku na przykładzie rezydencji królewskich i magnackich – wyjaśnia, na czym polegała orientalizacja kultury i obyczajów polskich w XVII w. funeralne, silva rerum, makaronizmy, szlachcic-sybaryta – charakteryzuje postacie: Mikołaja Zebrzydowskiego, TomaszaDolabelli, Stanisława Herakliusza Lubomirskiego – przedstawia wpływ potrydenckiej reformy kościoła na kulturę i naukę baroku w Rzeczypospolitej – omawia osiągnięcia literatury polskiego baroku – opisuje cechy charakterystyczne rzeźby i malarstwa polskiego baroku – przedstawia genezę ideologii sarmackiej – omawia wpływ ideologii sarmatyzmu na styl życia i obyczajowość szlachty polskiej. Sarbiewskiego, Daniela Naborowskiego, SamuelaTwardowski ego, Wacława Potockiego,Jana Brożka – przedstawia wpływ wielkich wojen XVII w. na rozwój kultury i sztuki epoki baroku – przedstawia rozwój nauki w dobie baroku – przedstawia przyczyny i przejawy spadku poziomu nauczania w polskich szkołach XVII w. MatteoCastellego,Pe eteraDanckersa de Rija, Daniela Schultza, Anny Stanisławskiej, Wespazjana Kochowskiego, Zbigniewa Morsztyna, Jana Szczęsnego Herburta, Kaspra Niesieckiego – charakteryzuje i ocenia wkład polskiego baroku do kultury Europy XVII i początków XVIII w. OŚWIECENIE W EUROPIE I W POLSCE 1. Gospodarka i społeczeństwo w – eksplozja demograficzna – wyjaśnia znaczenie terminów: eksplozja – wyjaśnia znaczenie terminów: – wyjaśnia znaczenie terminów: – charakteryzuje postacie: Edwarda – ocenia gospodarcze i XVIII wieku w Europie – rewolucja agrarna – rewolucja przemysłowa w Anglii – skutki społeczne i gospodarcze rewolucji przemysłowej – nowe koncepcje ekonomiczne demograficzna, rewolucja przemysłowa – omawia społeczne i gospodarcze skutki rewolucji przemysłowej. płodozmianintensyw ny, rewolucjaagrarna, maszynaparowa, klasarobotnicza, liberalizmgospodarc zy,wolnyrynek, wolnakonkurencja, gospodarkawolnory nkowa – zna datę skonstruowania maszyny parowej (1769 r.) – charakteryzuje postacie: Jamesa Watta, Adama Smitha – wskazuje na mapie najbardziej rozwinięte gospodarczo państwa XVIII-wiecznej Europy – omawia przyczyny eksplozji demograficznej w Europie i jej koloniach w XVIII w. – wyjaśnia, jakie znaczenie dla rozwoju przemysłu miało wynalezienie maszyny parowej – charakteryzuje fizjokratyzm, leseferyzm – charakteryzuje postaćFrançois Quesnaya – omawia cechy charakterystyczne eksplozji demograficznej w Europie i jej koloniach w XVIII w. – omawia cechy charakterystyczne rewolucji agrarnej i jej skutki – przedstawia uwarunkowania rewolucji przemysłowej – omawia wpływ wynalazków na zmiany w przemyśle włókienniczym – opisuje przemiany w hutnictwie i metalurgii – omawia nowe idee ekonomiczne stworzone w XVIII w. Jennera, Johna Kaya, Jamesa Hargreavesa, Richarda Arkwrighta – wyjaśnia, jakie znaczenie dla rozwoju medycyny miało odkrycie dokonane przez Edwarda Jennera – wymienia najważniejsze wynalazki związane z rewolucją przemysłową. społeczne skutki rewolucji przemysłowej. klasę robotniczą w XVIII w. 2. Oświecenie – wiek XVIII – stulecie rozumu – filozofia i myśl społeczno-polityczna oświecenia – Wielka encyklopedia francuska i jej znaczenie – rozwój nauki – rozwój edukacji i ośrodków naukowych – literatura oświeceniowa – rokoko i klasycyzm – wyjaśnia znaczenie terminów: oświecenie, trójpodziałwładzy,u mowaspołeczna – zna czas trwania oświecenia (XVIII w.) – charakteryzuje postacie: Karola Monteskiusza, Jeana-Jacques’a Rousseau – omawia teorie trójpodziału władzy i umowy społecznej. – wyjaśnia znaczenie terminów: prawanaturalne, encyklopedyści, krytycyzm, sentymentalizm, klasycyzm – charakteryzuje postacie:Johna Locke’a, Woltera, Denisa Diderota, Immanuela Kanta, Isaaca Newtona, Wolfganga Amadeusza Mozarta – wskazuje na mapie państwa, w których najwcześniej zaczęły upowszechniać się idee oświecenia – przedstawia genezę oświecenia – omawia myśl społeczno-polityczną oświecenia – wyjaśnia, jaką rolę w okresie oświecenia odegrała Wielka encyklopedia francuska – omawia oświeceniowe reformy systemu – wyjaśnia znaczenie terminów: koncepcjawolności, deizm, ateizm, teoriapoznania, szkołyspecjalistyczne , akademienaukowe, salonykulturalne, lożemasońskie, rokoko, teatrnarodowy – zna datę rozwiązania zakonu jezuitów (1773 r.) – charakteryzuje postacie: Benjamina Franklina, braci Montgolfier – wyjaśnia wpływ idei oświecenia na wierzenia religijne i dogmaty kościelne – charakteryzuje wiodące kierunki filozoficzne oświecenia – na wybranych przykładach omawia wpływ oświeceniowej nauki na rozwój przemysłu i życie codzienne – wyjaśnia, jakie – charakteryzuje postacie:Antoine’a Lavoisiera, Karola Linneusza, Alessandra Volty, Jamesa Cooka, Daniela Defoe, Jonathana Swifta, Jacques'a Louisa Davida, Josepha Haydna – omawia osiągnięcia w dziedzinie nauk ścisłych, przyrodniczych i geograficznych. – charakteryzuje postać Laurence’aSterne’a – ocenia wpływ filozofii i myśli społeczno-politycznej oświecenia na współczesne systemy polityczne. edukacji – omawia główne kierunki w rozwoju literatury oświeceniowej – przedstawia cechy charakterystyczne architektury i sztuki klasycyzmu. funkcje pełniły w XVIII w. salony kulturalne – wyjaśnia, jaką rolę odgrywały w XVIII w. loże masońskie – przedstawia sposoby propagowania wiedzy i nowych idei w czasach oświecenia. 3. Budowa imperium rosyjskiego – Rosja a Europa w XVII w. – początki rządów Piotra I – reformy Piotra I – wielka wojna północna i jej następstwa – walka o władzę w Rosji po śmierci Piotra I – rządy Katarzyny II – powstanie rosyjskiego mocarstwa – wyjaśnia znaczenie terminu:absolutyzm – charakteryzuje postacie: Piotra I Wielkiego, Katarzyny II Wielkiej – charakteryzuje zmiany w ustroju państwa i systemie administracyjnym przeprowadzone przez Piotra I. – wyjaśnia znaczenie terminów: SenatRządzący,gube rnia, wielkawojnapółnocn a, pokójwNystad, wojnasiedmioletnia – zna daty: wielkiej wojny północnej (1700–1721 r.), pokoju w Nystad (1721 r.), wojny siedmioletniej (1756–1763 r.) – wskazuje na mapie obszary w Europiezajęte przez Piotra I i Katarzynę II – przedstawia reformy obyczajowe Piotra I – omawia przyczyny, przebieg i skutki – wyjaśnia znaczenie terminów: wielkieposelstwo,tab elarang, przymusszkolny, imperatorWszechros ji, RadaCesarska – wyjaśnia przyczyny wysłania wielkiego poselstwa (1697 r.), ustanowienia Senatu Rządzącego (1711 r.), bitwy pod Narwą (1700 r.), bitwy pod Połtawą (1709 r.), przyjęcia przez Piotra I tytułu imperatora Wszechrosji (1721 r.) – charakteryzuje postacie: Karola XII, Elżbiety I, Fryderyka II – wyjaśnia uwarunkowania zmiany wizerunku Rosji w XVII w. – przedstawia reformy w wojsku rosyjskim – charakteryzuje politykę wyznaniową Piotra I – przedstawia rywalizację o władzę w Rosji po śmierci Piotra I – wyjaśnia, na czym polegała europeizacja Rosji. – porównuje i ocenia politykęwewnętrzną i zagraniczną Piotra I oraz Katarzyny II. wielkiej wojny północnej – omawia politykę wewnętrzną Katarzyny II – przedstawia kierunki ekspansji zewnętrznej Rosji za panowania Katarzyny II. – wyjaśnia wpływ wielkiego poselstwa na przemiany w państwie rosyjskim – omawia przemiany, jakie z inicjatywy Piotra I zaszły w stanie szlacheckim. 4. Absolutyzm oświecony w Prusach i w Austrii – absolutyzm oświecony – budowa potęgi Prus – absolutyzm oświecony Fryderyka II – Austria w czasie wielkich wojen – wojna siedmioletnia – reformy Marii Teresy i Józefa II w Austrii – wyjaśnia znaczenie terminu: absolutyzmoświecon y – charakteryzuje postacie: Fryderyka Wilhelma I, Józefa II – omawia założenia idei absolutyzmu oświeceniowego. – wyjaśnia znaczenie terminów: laicyzacja, wojnyśląskie, wojnasiedmioletnia (IIIwojnaśląska), państwopolicyjne, józefinizm – zna daty: koronacji Fryderyka I (1701 r.), wojen śląskich (1740–1742 r.; 1744–1745 r.), wojny siedmioletniej (1756–1763 r.) – charakteryzuje postacie: Fryderyka I, Marii Teresy – wyjaśnia, jakie 1744–1745 r.), wojny siedmioletniej (1756–1763 r.) – charakteryzuje postacie: Fryderyka I, Marii Teresy – wyjaśnia, jakie Kryzys Rzeczypospolitej w połowie XVII wieku Kryzys Rzeczypospolitej w połowie XVII wieku – co powinieneś wiedzieć? Przyczyny kryzysu: 1) Konsekwencje wojen XVII-wiecznych: - śmierć około 1/3 ludności kraju - olbrzymie zniszczenia (budynki, majątki, gospodarstwa) - brak ludzi do pracy - pogorszenie sytuacji chłopów (zwiększenie wymiaru pańszczyzny – nawet do 10 dni w tygodniu – oraz poddaństwa chłopów, dotkliwe kary, np. dyby) - kryzys w państwie 2) Zasada liberum veto: („wolne nie pozwalam”) – prawo wprowadzone w 1652 roku, które pozwalało jednemu posłowi na zerwanie sejmu i unieważnienie tym samym wszystkich jego wcześniejszych uchwał konsekwencje: odejście od poszukiwania kompromisu w czasie obrad; zrywanie coraz większej liczby sejmów; paraliż życia politycznego w Polsce 3) wzrost wpływu magnatów(„królewiąt”): powiększanie majątków (latyfundiów), finansowe uzależnianie od siebie szlachty, prowadzenie walk ze sobą i królem, strzeżenie złotej wolności szlacheckiej → Kryzys gospodarczy państwa: spowodowany stratami materialnymi i śmiercią dużej liczby ludności → Kryzys kulturalny państwa: spowodowany utratą wielu dzieł sztuki wywiezionych przez Szwedów → Kryzys finansowy państwa: spowodowany zmniejszonymi przychodami do skarbu państwa, a także stratą wartości pieniądza (złotówki Andrzeja Tymfa) → Kryzys polityczny państwa: niezadowolenie nieopłacanego wojska (zawiązywanie konfederacji, rokosz Jerzego Lubomirskiego); wojna domowa; abdykacja króla Jana Kazimierza; nieudolne rządy Michała Korybuta Wiśniowieckiego; wprowadzenie zasady liberum veto Ważne pojęcia: konfederacje – zbrojne związki żołnierzy, które zrzeszały się, by wymusić swoje prawa rokosz – zbrojne wystąpienie szlachty przeciwko królowi Zapamiętaj! W drugiej połowie XVII wieku zaprzepaszczono zasadę demokracji szlacheckiej. Formę rządów, która wówczas istniała, określa się jako oligarchię magnacką. Powyższy materiał został opracowany przez Przeczytanie i zapamiętanie tych informacji ułatwi Ci zdanie klasówki. Pamiętaj, korzystanie z naszych opracowań nie zastępuje Twoich obecności w szkole, korzystania z podręczników i rozwiązywania zadań domowych.